Showing posts with label Мэдлэгт нэмэр. Show all posts
Showing posts with label Мэдлэгт нэмэр. Show all posts

1/21/07

Монгол хэлний сувд эрэх нэрт ховор үгийн толь

Монгол хэлний сувд эрэх нэрт ховор үгийн толь

Зохиосон: Б.Амаржаргал, Л.Балдан, Ж.Сэржээ, Ө.Тунгалаг, А.Янжиндолгор, Монгол улсын Шинжлэх ухааны академи, Хэл зохиолын хүрээлэн, 1992

Ийм нэгэн ном миний номын санд байсныг олж үзэв.

“...Монголчууд толь бичиг зохиох арвин уламжлалтай. “Хорин нэгтийн тайлбар толь” хэмээн олны дунд алдаршсан 21 дэвтэр их тайлбар толийг 1708-1717 оны хооронд зохиосон юм. Түүнээс хойш “Гучин зургаатын тайлбар толь”, Я.Цэвэлийн “Монгол хэлний товч тайлбар толь” зэрэг тайлбар толиуд удаа дараа зохиогдсон билээ. Бид монгол хэлний тайлбар толь зохиож ирсэн баялаг уламжлалд тулгуурлан, өнөөгийн олонхи монгол хүн утга учрыг нь мэдэхгүй болж хуучирсан, ховор хэрэглэгддэг 4500 орчим үг, хэллэгийг хуучны толь бичиг, ном судруудаас түүвэрлэн авч энэхүү жижиг толь бичгийг зохион эрхэм уншигч танд өргөн барьж байна. Монгол үсэг бичгээ сэргээн хэрэглэх, эрдэмт өвөг дээдсийнхээ бүтээн туурвисан ном судраа уншин судлах, үндэснийхээ соёл, зан заншлыг дээдлэх, улс орноо сэргээн мандуулах зорилт тавьж байгаа өнөө үед толь бичиг манай төрөл бүрийн мэргэжлийн сэхээтэн, эрдэмтэн судлаачид, багш нар, сэтгүүлч, зохиолчдод болон түүх, соёл, монгол хэл бичгээ сонирхон хуучин ном зохиол унших хүн бүхний оюуны санд дусал төдий нэмэр болбол бидний зорилго бүтэх нь тэр... ” хэмээн номын өмнөх үгт бичжээ.

Уг номын хуудсыг хэсэгхэн эргүүлж харахуйд бидний үл мэдэх сонирхолтой үг хэллэг олноор таарав. Тэдгээрээс заримыг жишээ болгон үзүүлбэл:

АВАД – даруй, хялбар, ав авсаар, мөд; авад дуусахгүй

АРВИС – мэдлэг, тарнийн ухаан

АРЬСУУ - тогоруу шувууны нэг зүйл

АЮУ - баавгайн өөр нэр

АЯСГАЛАН - эелдэг нийлэмжтэй байдал

БАНЖИХ – I. хэрэглэгдэхүүнийг төхөөрөн бэлдэх, зэхэх; II. тооцох, хожих

БАЯСГАЛАНТ ХӨРӨГ – амьддаа бүтээлгэсэн хөрөг

БОДГАЛЬ – амь санаа бүхүй

БОДГАЛЬС – бурхан хийгээд бусад хамаг амьтан

БОДРОЛ БИЧИГ – ямар нэгэн ухааныг тайлбарлах мэдүүлэх; бичиг илэрхийлэх айлтгах, алба барьж ирж айлтгах бичгийг бодрол бичиг гэнэ.

БУСАРМАГ – муу зан

БӨӨРӨГ – уулын хажуу этгээдийн дэвсэг газар

БУУЛГА – бичгийн хуулбар

БЭЛБЭСЭН – малын дан ганц зүс

БЯМБА – шил шиг гялтганасан улаан өнгөтэй жимс

БЯЦХАН ХАРХИРАА – дэглийтэй адилавтар, үндсэн өнгөтэй, хүзүү хар, хошуу урт нүдний зовхинд нэжгээд цагаан өрөвлөг бүхий тогорууны төрлийн шувуу

ГАБИЛИН – соронзон

ГАЛИРАХ – ажил хэргээс бэрхшээх, бултан зайлах

ГАНГИС – тогоруу

ГАНДИ – харагчин тоть

ЭЕВРЭГ – сэтгэлд нийлэмжтэй, зохистой, эелдэг, эевэргүү

ЭСЭРГЭН – цаг улирлын ирэх хувь; эсэргэн жил; эсэргэн зун (ирэх зун, дараа зун)

Энэ мэт бидний төдийлөн сайн үл мэдэх сонирхолтой үгнүүд олон оржээ. Энэ ном 92 оноос хойш дахин хэвлэгдсэн эсэхийг мэдэхгүй байна. 92 оны хэвлэл нь тааруухан цаасан дээр хэвлэсэн, нимгэн цагаан хавтастай ном байна.

1/14/07

80:20 ийн дүрэм буюу Паретогийн зарчим

Энэ зарчмыг мэдэхгүй хүн бараг байхгүй болов уу хэмээн бодовч бас ч зарим оюутан, залууст хэрэг болуужин гэж сэтгээд энд тавив.

Италийн эдийн засагч Вилфредо Парето 1895 онд 80:20 –ийн дүрэм хэмээгдэн алдаршсан нээлтээ хийжээ. Тэрээр өөрийн эргэн тойрон дахь хүмүүсийг мөнгө, хөрөнгө болоод нөлөөлөх хүчнийх нь хувьд “эрхэм чухал”-д орох 20 хувь, үлдэж буй “энгийн олон” буюу 80 хувь хэмээн хоёр хувааж болохыг олж ажиглажээ.

Дараа нь тэрээр эдийн засгийн бүхий л үйл ажиллагааг энэхүү зарчмын субьект болж болохыг тогтоосон байна. Жишээлбэл, өөрийн чинь бүх ажлын ердөө 20 хувь нь, нийт үр дүнгийн 80 хувийг бүтээдэг; аливаа бизнест бүх үйлчлүүлэгчдийн 20 хувь нь нийт борлуулалтын 80 хувийг эзлэнэ; бүх бараа, бүтээгдэхүүний 20 хувь нь нийт ашгийн 80 хувийг бий болгоно; өөрийн чинь хийх ёстой ажлын 20 хувь нь гарах үр ашгийн 80 хувийг бүтээнэ гэх мэт. Өөрөөр хэлбэл та 10 ажил хийх ёстой байлаа гэхэд түүнээс 2 нь л үлдсэн ажлуудын бий болгох үр дүнгээс хавьгүй чухал үр дүнг бий болгохуйц өндөр ач холбогдолтой байдаг гэсэн үг.

Хожим энэ дүрэм Паретогийн зарчим хэмээн нийтэд алдаршсан юм. Дээрх жишээнээс харсанчлан бидний эргэн тойрон дахь бүхий л юм энэ зарчим дээр тулгуурладаг. Нэг маш энгийн жишээ авъя: шалан дээр дэвссэн хивсний 80 хувь нь эдэлгээнд орж, 20 хувь бараг шинээрээ үлдэнэ...

Аливаа улсын нийт баялгийн 80 хувийг хүн амынх нь 20 хувь нь л бүтээдэг гэж ярихыг сонссон юм байна.

Паретогийн зарчмыг ажил хэрэгч хүмүүс хувийн менежмент, цагийн менежментдээ ашиглахыг зөвлөдөг.

Дашрамд бас нэгэн зарчим гэж хэлэгдэхүйц зүй тогтол байдгийг дурдъя: 10 хүн байхад ямар нэг зүйл дээр маргалдах эсвэл санал хураахад 3, 3 аараа хоёр эсрэг талд хуваагдах бөгөөд үлдсэн 4 нь голдуу дундыг баримтлагчид байдаг гэнэ. Үүнийг ямар зарчим гэдгийг мэдэхгүй юм. Ажиглаад байхад энэ ер нь үнэн бололтой юм билээ. Жишээ нь манайхан ху намыг эсвэл ардчилсан хүчнийг дэмжигч гэсэн хоёр талд хуваагддаг. Энэ хоёр тал нь нийт сонгогчдын 30 : 30 хувь байдаг бөгөөд үлдэх 40 хувь нь дундыг баримтлагчид гэгддэг. Тэгээд сонгууль болгоноор тэрхүү дундыг баримтлагч 40 хувиас түлхүү санал авахын төлөө улс төрийн хүчнүүд тэмцэлддэг. Тэхлээр ардчилсан хүчин эвсэл байгуулсан үедээ ялаад, тус тусдаа сонгуульд оролцохоороо ялагдаад байдагт гайхах хэрэггүй байх нь.